Quá Trình Phân Giải Chất Hữu Cơ Trong Đất

Từ những chất hữu cơ ban đầu để chuyển thành chất hữu cơ trong đất mà cây trồng có thể sử dụng được, phải trải qua nhiều quá trình biến đổi phức tạp và nhiều giai đoạn khác nhau. Quá trình hình thành chất hữu cơ cơ bản chung được tóm tắt bằng sơ đồ sau:

Chất hữu cơ → Các chất hữu cơ đơn giản (như mạch peptit, axit amin, hợp chất đường,…) → Quá trình khoáng hóa và quá trình mùn hóa → Chất khoáng, hợp chất mùn.

Các chất khoáng tiếp tục khoáng hóa thành các chất tan và chất khí; một phần hợp chất mùn tiếp tục khoáng hóa để tạo thành chất dinh dưỡng mà cây trồng có thể hấp thụ.

Thông thường, chất hữu cơ được cung cấp cho đất sẽ thuộc vào một trong hai nhóm là khó phân giải hoặc dễ phân giải.

Các Chất Hữu Cơ Dễ Phân Giải

Các chất hữu cơ dễ phân giải thường giàu đường, đạm và tinh bột. Ví dụ:

• Cây họ đậu
• Cây phân xanh
• Phân cá
• Bánh dầu

Những chất này chứa nhiều Ca²⁺, Mg²⁺ và K⁺, thường dễ bị khoáng hóa và cung cấp chất dinh dưỡng nhanh cho cây trồng nhưng dễ bị rửa trôi.

Các Chất Hữu Cơ Khó Phân Giải

Các chất hữu cơ khó phân giải chứa các thành phần như cellulose, lignin, nhựa sáp như:

• Cành, thân cây lâu năm

Những chất này mất rất nhiều thời gian để phân giải nhưng tạo độ mùn tốt cho đất.

Quá Trình Phân Giải Chất Hữu Cơ Giàu Đạm

Các vi sinh vật cố định đạm vừa sử dụng đạm làm nguồn thức ăn cho mình và vừa giữ lại đạm cho môi trường đất. Trong đất, đạm tồn tại trong các hợp chất mùn và các hợp chất hữu cơ giàu đạm.

• Trong điều kiện hiếu khí: Chúng phân giải nhanh chóng và chuyển hóa thành dạng Nitơ vô cơ, thường có mùi khai và nồng.
• Trong điều kiện yếm khí: Chúng phân giải chậm hơn tạo thành amoni, amino acid, acid hữu cơ, và một số chất khí như CO₂, H₂S,…

Quá Trình Phân Giải Chất Hữu Cơ Giàu Cellulose

Cellulose là một hợp chất khó phân giải. Chúng được phân giải nhờ:

• Hệ vi sinh vật sống trong đường ruột và hệ tiêu hóa của các động vật nhai lại như mối, cuốn chiếu, mọt ẩm, giun,…
• Vi sinh vật phân hủy cellulose trong thiên nhiên có hệ enzyme xenluloza ngoại bào.
• Nấm mốc có hoạt tính phân giải cellulose như Trichoderma.

Mỗi nhóm vi sinh vật sẽ tiết một loại enzyme và phối hợp với nhau để phân giải trong mối quan hệ hỗ sinh.