Cấu trúc đất và hàm lượng chất hữu cơ trong đất có thể thay đổi theo thời gian, địa hình và kỹ thuật canh tác đất. Những thông số này được dùng để đánh giá chất lượng đất so với tiềm năng của chúng. Tuy nhiên, kết cấu đất và thành phần khoáng học trong đất mới là yếu tố chính ảnh hưởng đến đặc trưng của từng loại đất. Vậy kết cấu đất là gì? Hãy cùng Dynagro tìm hiểu kỹ hơn trong bài viết này nhé!
Kết cấu đất là tỉ lệ các thành phần trong đất như chất rắn (khoáng chất và mùn), nước và không khí. Một kết cấu đất tốt thường có tỷ lệ là 40% chất rắn (trong đó chất mùn thường chiếm khoảng 5%), 30% nước và 30% không khí. Kết cấu đất là sự liên kết của các nhóm hạt (sỏi, cát, bụi, sét) bằng các lực liên kết để tạo thành các loại đất với từng đặc trưng như sau.
Đất sét có thể chứa tới 50% các phần tử có kích cỡ keo sét, 30% các phần tử có kích cỡ keo bùn và 20% các phần tử có kích cỡ phân tử cát. Chúng có khả năng giữ nước tốt nhưng lại có hàm lượng không khí thấp.
Đất cát có 10% các phần tử có kích cỡ keo sét, 20% các phần tử có kích cỡ keo bùn và 70% các phần tử có kích cỡ phân tử cát. Chúng có hàm lượng không khí cao nhưng khả năng giữ nước lại kém.
Đất thịt có thể có 25% các phần tử có kích cỡ keo sét, 35% các phần tử có kích cỡ keo bùn và 40% các phần tử có kích cỡ phân tử cát. Đó là đất có sự liên kết của các nhóm hạt bụi, có tính chất trung gian giữa đất cát và đất sét, có độ phì nhiêu cao và thích hợp với nhiều loại cây trồng.
Có một cách tương đối đơn giản để xác định loại đất là hãy đặt một ít đất vào lòng bàn tay và từ từ làm ẩm, sau đó để nó chảy giữa các ngón tay. Nếu có sạn nhiều thì đất của bạn là đất cát; nếu thấy phần lớn các hạt đất theo dòng nước chảy thì là đất bùn – đất thịt; đất sét thì không thấm nước nhanh nên nước trôi tụt rất nhanh mà không mang theo nhiều hạt đất và chúng ta sẽ thấy thô và ráp khi khô.
Kết cấu đất khác với thành phần cơ giới đất. Thành phần cơ giới chỉ phản ánh tỷ lệ cát, limon và sét, trong khi kết cấu đất thể hiện mức độ tổ chức và liên kết của các hạt đó trong không gian ba chiều
Kết cấu đất quyết định các đặc tính vật lý quan trọng như độ tơi xốp, độ thấm nước, khả năng giữ nước, độ thoáng khí và khả năng chống xói mòn. Một đất có kết cấu tốt thường có các đoàn lạp bền, kích thước vừa phải, phân bố đều, giúp tạo ra hệ thống lỗ rỗng cân bằng giữa giữ nước và thoát nước.
Kết cấu đất được hình thành từ sự tương tác của nhiều yếu tố khác nhau, bao gồm thành phần khoáng, chất hữu cơ và hoạt động sinh học.
Các hạt khoáng là thành phần cơ bản, bao gồm cát, limon và sét. Trong đó, sét đóng vai trò quan trọng nhất trong việc tạo kết cấu do có diện tích bề mặt lớn và khả năng hấp phụ cao, giúp liên kết các hạt khác lại với nhau.
Các bài viết liên quan:
Chất hữu cơ đóng vai trò như “chất keo sinh học” giúp gắn kết các hạt đất thành đoàn lạp ổn định. Các hợp chất mùn có khả năng giữ nước tốt, đồng thời tạo môi trường thuận lợi cho vi sinh vật phát triển.
Các bài viết liên quan:
Vi sinh vật trong đất tiết ra các polysaccharide và chất nhầy giúp liên kết các hạt đất. Ngoài ra, hệ sợi nấm còn tạo mạng lưới vật lý giúp ổn định cấu trúc đất, hạn chế sự phá vỡ đoàn lạp.
Các bài viết liên quan:
Các ion như Ca²⁺, Mg²⁺ giúp trung hòa điện tích âm của hạt sét, tạo điều kiện cho sự keo tụ và hình thành đoàn lạp. Ngược lại, Na⁺ có thể gây phân tán đất, làm suy giảm kết cấu.
Kết cấu đất được phân loại dựa trên hình dạng và kích thước của các đoàn lạp. Một số dạng kết cấu phổ biến bao gồm:
Đây là dạng kết cấu lý tưởng, thường gặp ở tầng đất mặt giàu hữu cơ. Các đoàn lạp nhỏ, tròn, dễ vỡ, giúp đất tơi xốp, thoáng khí và giữ nước tốt. Loại kết cấu này đặc biệt phù hợp với cây trồng.
Các đoàn lạp có dạng khối góc cạnh hoặc khối tròn. Loại này thường thấy ở tầng đất dưới. Khả năng giữ nước và thoát nước ở mức trung bình.
Các hạt đất xếp thành lớp mỏng như phiến. Dạng này làm hạn chế sự thấm nước và trao đổi khí, thường xuất hiện ở đất bị nén chặt.
Các đoàn lạp dạng trụ đứng, thường thấy ở đất khô hoặc đất có hàm lượng natri cao. Loại này có thể gây hạn chế sự phát triển của rễ.
Bao gồm đất cát rời rạc hoặc đất sét quá chặt. Những loại đất này không hình thành đoàn lạp ổn định, dẫn đến khả năng giữ nước hoặc thoát nước kém.
Kết cấu đất quyết định sự cân bằng giữa giữ nước và thoát nước. Đất có kết cấu tốt giữ đủ nước cho cây nhưng không gây úng. Điều này đặc biệt quan trọng trong điều kiện canh tác thâm canh hoặc biến đổi khí hậu.
Các lỗ rỗng trong đất giúp lưu thông không khí, cung cấp oxy cho rễ và vi sinh vật. Đất có kết cấu kém thường bị thiếu oxy, gây hiện tượng nghẹt rễ.
Kết cấu đất tốt giúp hạn chế rửa trôi dinh dưỡng, đồng thời tạo môi trường thuận lợi cho vi sinh vật chuyển hóa dinh dưỡng thành dạng cây dễ hấp thụ.
Đất tơi xốp giúp rễ phát triển sâu và rộng, tăng khả năng hấp thu nước và dinh dưỡng. Ngược lại, đất bị nén chặt làm hạn chế sự phát triển của rễ.
Các đoàn lạp bền giúp đất chống lại tác động của mưa lớn và gió, giảm nguy cơ xói mòn và mất đất.
Kết cấu đất tác động chủ yếu đến vùng không khí rễ, ảnh hưởng đến khả năng giữ nước của đất và cung cấp chất dinh dưỡng cho cây trồng. Bộ rễ sẽ hoạt động khó khăn hơn khi các hạt đất bị nén chặt, đất bị mất lớp phủ thực vật và thiếu chất hữu cơ.
Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến đất bị mất cấu trúc. Việc bổ sung thường xuyên chất hữu cơ, hàm lượng mùn và che phủ đất đúng kỹ thuật sẽ góp phần duy trì kết cấu tốt của đất. Đất có kết cấu tốt thì chế độ không khí và nước được điều hòa, vi khuẩn yếm khí và háo khí cùng tồn tại và hoạt động, quá trình phân giải cũng như tích lũy sẽ xảy ra cân đối, quá trình chuyển hóa vật chất xảy ra nhanh hơn tạo điều kiện thuận lợi cho rễ cây phát triển.
Kết cấu đất và vi sinh vật có mối quan hệ tương hỗ chặt chẽ. Đất có kết cấu tốt tạo môi trường sống thuận lợi cho vi sinh vật phát triển. Ngược lại, vi sinh vật góp phần hình thành và ổn định kết cấu thông qua hoạt động sinh học và tiết chất kết dính.
Trong đất có kết cấu tốt, hệ vi sinh vật thường đa dạng và hoạt động mạnh, giúp tăng tốc độ phân giải chất hữu cơ và chu trình dinh dưỡng. Điều này đặc biệt quan trọng trong canh tác bền vững và nông nghiệp hữu cơ.
Với đội ngũ nhân sự hơn 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực nhập khẩu và kinh doanh phân bón, giải pháp dinh dưỡng cây trồng từ Châu Âu, Dynagro cam kết cung ứng những sản phẩm với chất lượng như đúng cam kết, mang hiệu quả bền vững, góp phần nâng tầm nông sản Việt trên thị trường thế giới.
Quý doanh nghiệp, quý đối tác quan tâm đến các dòng sản phẩm phân bón hữu cơ từ Châu Âu, xin liên hệ hotline (028) 6686 5593 để được tư vấn chi tiết và tận tình.
